Diversifikasiya nədir?

Diversifikasiya — bir aktivdən asılı riski azaltmaq üçün kapitalı müxtəlif aktivlər arasında bölməkdir. Əsas ideya məşhur atalar sözündədir: “Bütün yumurtaları bir səbətə qoyma.”

İdeyanın tarixi

Riskin bölünməsi fikri çox qədimdir: Talmudda əmlakı üç hissəyə — biznesə, nağd vəsaitə və torpağa bölmək məsləhət görülür. Müasir elmi əsasını isə 1950-ci illərdə iqtisadçı Harri Markovits portfel nəzəriyyəsi ilə qoyub; o, portfel riskinin təkcə ayrı-ayrı aktivlərdən deyil, onların bir-biri ilə necə hərəkət etməsindən (korrelyasiyadan) asılı olduğunu göstərdi.

İki növ risk

• Qeyri-sistematik (diversifikasiya olunan) risk — konkret şirkətə və ya sahəyə aid risk: pis hesabat, məhkəmə, rəhbərlik səhvi. Aktivlərin sayını artırmaqla xeyli azaldıla bilər.
• Sistematik (diversifikasiya olunmayan) risk — bütün bazara təsir edən risk: resessiya, faiz şoku, böhran. Portfel nə qədər geniş olsa da, qalır.

Neçə aktiv lazımdır?

Araşdırmalar göstərir ki, riskin əhəmiyyətli azalması təxminən 15–30 səhmlik portfeldə baş verir. 1977-ci il araşdırmasına görə, tək səhmdən dörd səhmə keçid riskin azalmasının ən böyük hissəsini verir, sonrakı hər əlavə səhmin faydası isə getdikcə kiçilir. Geniş indeksi izləyən ETF bunu bir alışla təmin edir.

Diversifikasiya nə etmir?

• Gəliri artırmır. Portfelin gözlənilən gəliri aktivlərin çəkili ortasından yüksək ola bilməz — diversifikasiya yalnız nəticələrin səpələnməsini daraldır.
• Böhranda zəifləyir. Bazarda gərginlik artanda aktivlər arasındakı korrelyasiya yüksəlir və “fərqli” aktivlər birlikdə düşməyə başlayır — qorunma ən çox lazım olan anda azalır.
• Xərcsiz deyil. Çox sayda aktiv daha çox əməliyyat xərci və idarəetmə tələb edir.

Treyder üçün diversifikasiya

Qısamüddətli treydinqdə diversifikasiya çox vaxt səhv başa düşülür. EUR/USD, GBP/USD və AUD/USD-də eyni vaxtda dollara qarşı mövqe açmaq üç fərqli əməliyyat kimi görünür, amma əslində bir böyük dollar mövqeyidir. Əsl diversifikasiya bir-biri ilə zəif əlaqəli risklərə bölmək deməkdir.

Portfelə yeni aktiv əlavə edəndə “bu nədir?” yox, “bu, mövcud aktivlərimlə eyni anda düşəcəkmi?” sualını ver.