Səhm nədir?

Səhm — şirkətin kapitalında pay. Şirkətin mülkiyyəti bərabər hissələrə bölünür və hər səhm bu hissələrdən birini təmsil edir. Deməli, şirkətin 1 000 000 səhmi varsa və sən 1 000 səhm alırsansa, şirkətin 0,1%-nin sahibisən.

Səhmdar nə əldə edir?

• Gəlirdən pay — şirkət mənfəətin bir hissəsini dividend kimi bölə bilər.
• Səs hüququ — ümumi yığıncaqda direktorlar şurasının seçilməsində və vacib qərarların qəbulunda səs vermək.
• Yeni səhmlərə üstünlük hüququ — şirkət əlavə səhm buraxanda payını qorumaq imkanı.
• Ləğv zamanı pay — şirkət bağlanarsa, kreditorlardan sonra qalan əmlakdan hissə.

Vacib nüans: səhmdar şirkətin əmlakından birbaşa istifadə edə bilməz. Şirkət hüquqi şəxsdir və əmlak onun özünə məxsusdur.

Adi və imtiyazlı səhm

• Adi səhm adətən səs hüququ verir, dividend isə zəmanətli deyil.
• İmtiyazlı səhm çox vaxt səs hüququ vermir, amma dividend ilk növbədə — adi səhmdarlardan əvvəl ödənilir.

Qiymət necə formalaşır?

Səhmin qiyməti tələb və təklifdən asılıdır. Almaq istəyənlər satmaq istəyənlərdən çox olanda qiymət qalxır, əksinə olanda düşür. Tələbə isə şirkətin mənfəəti, gələcək gözləntilər, faiz dərəcələri, sahə xəbərləri və ümumi bazar əhval-ruhiyyəsi təsir edir.

Birja haradan gəlir?

1602-ci ildə Hollandiya Ost-Hind Şirkəti Amsterdam birjasında ilk dəfə sərbəst alınıb-satıla bilən səhmlər buraxdı. Müasir fond bazarının modeli buradan başlayır. Bu gün səhmlər mütəşəkkil birjalarda və birjadankənar bazarlarda brokerlər vasitəsilə alınıb-satılır.

Səhmi necə almaq olar?

Fərdi şəxs səhmi birbaşa birjadan deyil, broker vasitəsilə alır. Bir şirkətə bağlı riski azaltmaq üçün çoxları tək səhm əvəzinə indeksi izləyən ETF alır.

Səhm almaq şirkətə uzunmüddətli ortaq olmaqdır; səhmlə qısamüddətli treydinq isə tamam başqa məşğuliyyətdir. Birincisi şirkətin inkişafına, ikincisi qiymət dalğalanmalarına əsaslanır.