ETF nədir?

ETF (ingiliscə exchange-traded fund, birja fondu) — birjada adi səhm kimi alınıb-satılan investisiya fondudur. Fond pulu bir çox aktivə — səhmlərə, istiqrazlara, əmtəələrə və ya valyutalara yatırır, sən isə bir ETF payı alaraq bu səbətin hamısına eyni anda sahib olursan.

Sadə misal

S&P 500 indeksi ABŞ-ın 500 iri şirkətindən ibarətdir. Bu 500 səhmin hər birini ayrıca almaq bahalı və çətindir. S&P 500-ü izləyən ETF-in bir payını almaqla isə portfelin bu şirkətlərin hamısına indeksdəki çəkiləri ilə bölünür.

Tarixi

• 1990 — Kanadada Toronto birjasının indeksini izləyən ilk fond (Toronto Index Participation Units) yaradıldı.
• 1993 — ABŞ-da “Spiders” adı ilə tanınan SPDR fondu çıxdı və ilk uğurlu Amerika ETF-i oldu.

Bu gün təkcə ABŞ-da səhm ETF-lərində 10 trilyon dollardan çox vəsait idarə olunur.

Niyə populyardır?

• Aşağı xərc — əksər ETF-lər indeksi passiv izlədiyi üçün illik idarəetmə haqqı azdır.
• Diversifikasiya — bir alışla onlarla, yüzlərlə aktivə pay.
• Likvidlik — ETF gün ərzində istənilən an bazar qiymətinə satıla bilər (adi investisiya fondları isə gündə bir dəfə qiymətləndirilir).
• Vergi səmərəliliyi — bir çox ölkədə investor adətən yalnız öz payını mənfəətlə satanda vergi ödəyir.

Qiymət indeksdən niyə çox ayrılmır?

Səlahiyyətli iştirakçılar adlanan iri maliyyə qurumları böyük bloklarla (adətən 50 000 pay) yeni ETF payları yarada və ya mövcudları geri qaytara bilir. ETF-in qiyməti daxilindəki aktivlərin dəyərindən ayrılanda bu iştirakçılar fərqdən qazanmaq üçün əməliyyat edir və qiymət yenidən yaxınlaşır.

Diqqət: leverecli və tərs ETF-lər

Bəzi ETF-lər indeksin gündəlik hərəkətini 2 və ya 3 dəfə gücləndirir, bəziləri isə əks istiqamətdə hərəkət edir. Onlar hər gün yenidən balanslaşdırıldığı üçün uzun müddət saxlandıqda nəticə indeksin sadə 2–3 mislindən xeyli fərqlənə bilər — xüsusən dalğalı bazarda.

Yeni başlayan investor üçün geniş indeksi izləyən, xərci aşağı ETF çox vaxt tək-tək səhm seçməkdən daha sadə başlanğıcdır.