Volatillik nədir?

Volatillik — aktivin qiymətinin zamanla nə qədər dəyişkən olduğunun ölçüsü. Yunan hərfi σ (siqma) ilə işarə olunur və adətən gəlirliliklərin standart kənarlaşması kimi hesablanır.

Volatillik istiqamət deyil

Ən çox rast gəlinən səhv: volatilliyi “qiymət düşür” kimi başa düşmək. Volatillik yalnız dalğalanmanın genişliyini göstərir, istiqamətini yox. Eyni orta gəlirli iki aktivdən biri sakit, digəri çox dalğalı ola bilər — risk profilləri tamam fərqlidir.

İki əsas növ

• Tarixi volatillik — keçmişdə qiymətin faktiki necə dəyişdiyini göstərir.
• İmplisit (gözlənilən) volatillik — opsion qiymətlərindən çıxarılır və bazarın gələcək dalğalanma gözləntisini əks etdirir.

İllik volatillik necə hesablanır?

Volatillik zamanın kvadrat kökü ilə böyüyür. İldə təxminən 252 ticarət günü olduğunu nəzərə alsaq:

İllik σ = günlük σ × √252
Günlük volatillik 1%-dirsə: 1% × 15,87 ≈ 15,9% illik.

VIX — “qorxu indeksi”

Çikaqo opsion birjasının (CBOE) hesabladığı VIX indeksi S&P 500 opsionlarına əsasən bazarın yaxın 30 gün üçün gözlədiyi volatilliyi göstərir. Bazarda panika artanda VIX adətən kəskin qalxır, ona görə də “qorxu indeksi” adlanır.

Volatillik qruplaşır

Real bazarlarda dalğalı dövrlər bir-birinin ardınca gəlir: bir gün kəskin hərəkət olubsa, sonrakı günlər də çox vaxt hərəkətli olur. Sakit dövrlər də eyni şəkildə uzana bilər. Buna volatillik klasterləşməsi deyilir.

Treyder üçün praktik mənası

• Mövqe ölçüsü. Volatillik yüksək olanda stop-loss daha geniş qoyulmalıdır, deməli eyni risk üçün mövqe kiçik olmalıdır.
• Emosiyalar. Böyük dalğalanmalar plansız qərarlara təkan verir.
• Opsionlar. Volatillik opsion qiymətinin əsas komponentidir (Blek–Şoulz modeli).
• İmkan. Qısamüddətli treyderlər üçün hərəkət olmadan qazanc da olmur — amma risk də eyni ölçüdə artır.

Volatilliyi qrafikdə görmək üçün Bollincer zolaqlarına bax: zolaqlar genişlənəndə volatillik artır, daralanda azalır.