Likvidlik nədir?

Likvidlik — aktivi tez və qiymətini ciddi dəyişmədən alıb-satmaq imkanıdır. Likvid bazarda böyük məbləği də dəqiqələr ərzində, demək olar ki, bazar qiymətinə satmaq olur. Qeyri-likvid bazarda isə tez satmaq istəyirsənsə, qiymətdən ciddi güzəştə getməlisən.

Likvid və qeyri-likvid aktivlər

• Nağd pul — ən likvid aktiv: dərhal, üzərindəki dəyərlə istifadə olunur.
• Əsas valyuta cütləri və iri şirkətlərin səhmləri — çox likviddir, spredləri bir neçə sent və ya pipsdir.
• Kiçik şirkətlərin səhmləri — spred qiymətin bir neçə faizinə çata bilər.
• Daşınmaz əmlak — qeyri-likvid: münasib qiymətə satmaq aylar, bəzən illər çəkə bilər.

Likvidliyi necə ölçmək olar?

• Spred. Ən sadə göstərici: spred nə qədər dardırsa, bazar o qədər likviddir.
• Dərinlik. Qiyməti tərpətmədən nə qədər həcm alıb-satmaq mümkündür.
• Həcm. Fyuçers bazarlarında dövriyyə və açıq mövqelərin sayı. Eyni aktivin bütün müqavilə aylarının likvidliyi eyni deyil.

Likvidlik treyderə necə təsir edir?

• Xərc. Aşağı likvidlik geniş spred deməkdir.
• Sürüşmə. Əmr göstərilən qiymətə deyil, daha pis qiymətə icra oluna bilər — xüsusən böyük həcmdə və ya xəbər anında.
• Stop-lossun icrası. Qiymət “boşluqla” (gap) hərəkət edərsə, stop gözlənilən səviyyədən xeyli uzaqda icra oluna bilər.

Likvidlik böhranları

Likvidlik sabit deyil — ən çox lazım olduğu anda yox ola bilər. 2008-ci il maliyyə böhranında əvvəllər orta likvid sayılan ipoteka ilə bağlı aktivləri birdən heç kim almaq istəmədi. 2010-cu il “Flash Crash” hadisəsində isə ABŞ səhm bazarı dəqiqələr ərzində kəskin düşüb geri qalxdı. Böhran vaxtı mərkəzi banklar açıq bazar əməliyyatları ilə sistemə likvidlik verir.

Yeni başlayanlar üçün qayda: ən likvid alətlərlə (EUR/USD kimi əsas cütlər, iri indekslər) və ən aktiv sessiya saatlarında işlə. Bu, spredi və sürüşməni minimuma endirir.