Yapon şamları: tarixi və quruluşu

Yapon şamı — müəyyən dövr (məsələn, 1 saat və ya 1 gün) ərzində qiymətin dörd əsas nöqtəsini bir fiqurda göstərən qrafik elementidir: açılış, bağlanış, ən yüksək və ən aşağı qiymət. Bu gün forex, səhm, əmtəə və kripto bazarlarında ən çox işlənən qrafik növüdür.

Haradan gəlir?

Ənənəvi olaraq şam qrafiki XVIII əsrdə yaşamış yapon düyü taciri Munehisa Hommanın adı ilə bağlanır. Lakin şamları Qərbə tanıdan Stiv Nison sonrakı “Beyond Candlesticks” kitabında Hommanın şam qrafiklərindən istifadə etməsinin az ehtimal olduğunu, onların daha çox XIX əsrin sonunda, Meyci dövrünün əvvəlində yarandığını yazır. Nison 1991-ci ildə çıxan “Japanese Candlestick Charting Techniques” kitabı ilə bu üsulu Qərb treyderlərinə tanıtdı.

Şamın quruluşu

• Gövdə — açılış və bağlanış qiymətləri arasındakı hissə.
• Fitillər (kölgələr) — gövdədən yuxarı və aşağı uzanan nazik xətlər; dövr ərzindəki ən yüksək və ən aşağı qiyməti göstərir.
• Rəng — bağlanış açılışdan yuxarıdırsa, şam adətən yaşıl (və ya içi boş), aşağıdırsa qırmızı (və ya içi dolu) olur.

Şam nə “danışır”?

• Uzun gövdə — dövr ərzində bir tərəfin (alıcı və ya satıcı) güclü üstünlüyü.
• Qısa gövdə — tərəddüd, tarazlıq.
• Uzun yuxarı fitil — qiymət qalxmağa cəhd edib, amma satıcılar onu geri basıb.
• Uzun aşağı fitil — qiymət düşüb, amma alıcılar onu geri qaldırıb.

Tanınmış formalar

• Doji — açılış və bağlanış demək olar ki, eynidir; bazarın qərarsızlığı.
• Çəkic — kiçik gövdə, uzun aşağı fitil; enişdən sonra mümkün dönüş işarəsi.
• Asılmış adam — çəkiclə eyni forma, amma yüksəlişdən sonra görünür.
• Udma (engulfing) — ikinci şamın gövdəsi birincini tam “udur”; dönüş siqnalı kimi izlənir.

Tək şam nadir hallarda kifayət qədər siqnaldır. Şam formasının hansı səviyyədə (dəstək, müqavimət) və hansı trend fonunda yarandığı onun özündən daha vacibdir. Canlı nümunələr üçün Qrafiklər səhifəsinə bax.