Qara bazar ertəsi (1987)

1987-ci il oktyabrın 19-da dünya birjaları eyni gündə çökdü. ABŞ-da Dou Cons indeksi 508 bənd, yəni 22,6% düşdü — bu, bu günə qədər indeksin bir gündə ən böyük faiz enişidir. S&P 500 20,5% itirdi. Dünya bazarlarında təxminən 1,7 trilyon dollar dəyər yox oldu.

Bütün dünyada

• Honkonq: −45,8% — ən ağır zərbə
• Avstraliya, Sinqapur: 40%-dən çox
• Malayziya, Meksika, Yeni Zelandiya: 30–39%
• 23 inkişaf etmiş ölkədən 19-da bazar 20%-dən çox düşdü

Asiyada bu gün saat qurşağına görə çərşənbə axşamına düşdüyü üçün bəzi ölkələrdə “Qara çərşənbə axşamı” adlanır.

Niyə baş verdi?

• Həddən artıq bahalı bazar. Səhmlər 1982-ci ildən bəri çox qalxmışdı və korreksiya gözlənilirdi.
• Faiz dərəcələrinin artımı və zəif dollar.
• Portfel sığortası. İri fondlar bazar düşəndə avtomatik olaraq fyuçers satan strategiyalardan istifadə edirdi. Enişin özü yeni satışları tetikləyirdi.
• İndeks arbitrajı fyuçers bazarındakı enişi səhm bazarına ötürürdü.
• Çaxnaşma. Qorxu bir bazardan digərinə yoluxdu.

Federal Ehtiyat Sisteminin reaksiyası

Ertəsi gün ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FED) sədri Alan Qrinspen bəyanat verdi: FED iqtisadi və maliyyə sistemini dəstəkləmək üçün likvidlik mənbəyi olmağa hazırdır. 20 oktyabrda bank sisteminə 17 milyard dollar vəsait yeridildi. Bu, gələcək böhranlarda mərkəzi bankların davranışı üçün nümunə oldu.

Nəticələr

Çöküşdən sonra birjalarda “circuit breaker” — qiymət kəskin düşəndə ticarəti avtomatik dayandıran mexanizmlər tətbiq olundu. Maraqlıdır ki, iqtisadiyyat resessiyaya düşmədi: S&P 500 çöküşdən əvvəlki səviyyəyə 1989-cu ilin iyulunda, iki ilə yaxın müddətdə qayıtdı.

1987 göstərdi ki, stop-loss və avtomatik satış qaydaları fərdi treyderi qoruyur, amma hamı eyni anda satanda qiymət gözlənilən səviyyədən xeyli aşağıda icra oluna bilər.